Zatarcie skazania – co to jest i jak działa?

Co to jest zatarcie skazania? To instytucja prawa karnego, która pozwala uznać skazanie za niebyłe po spełnieniu warunków wskazanych w Kodeksie karnym. W praktyce oznacza to, że po upływie określonego czasu i przy braku przeszkód prawnych wpis o skazaniu powinien zostać usunięty z Krajowego Rejestru Karnego. W tym artykule wyjaśnimy, co to jest zatarcie skazania i jakie warunki trzeba spełnić, żeby do niego doszło.

Na czym polega zatarcie skazania?

Zatarcie skazania polega na prawnym „wymazaniu” skazania po upływie odpowiedniego terminu. Dla osoby skazanej może mieć to bardzo praktyczne znaczenie – zwłaszcza przy ubieganiu się o pracę, koncesję, wpis na listę zawodową, udział w przetargu albo przy załatwianiu spraw, w których wymagane jest zaświadczenie z Krajowego Rejestru Karnego.

Po zatarciu skazania osoba, której ono dotyczyło, co do zasady może być traktowana jako niekarana. Nie trzeba wtedy ujawniać dawnego skazania w sytuacjach, w których przepisy wymagają informacji o karalności. Trzeba jednak pamiętać, że zatarcie skazania następuje na zasadach określonych w przepisach, a nie wyłącznie dlatego, że kara została odbyta, grzywna zapłacona albo od wyroku minęło „dużo czasu”.

Kiedy skazanie zaciera się z mocy prawa?

W wielu przypadkach zatarcie skazania następuje automatycznie, czyli z mocy prawa. Nie trzeba wtedy składać osobnego wniosku, o ile spełnione są wszystkie warunki ustawowe. Podstawowe terminy wynikają z art. 107 Kodeksu karnego i zależą przede wszystkim od rodzaju kary.

Najczęściej spotykane terminy to:

• 10 lat – przy karze pozbawienia wolności, licząc od wykonania kary, jej darowania albo przedawnienia wykonania;
• 3 lata – przy karze ograniczenia wolności, licząc od wykonania lub darowania kary albo przedawnienia jej wykonania;
• 1 rok – przy grzywnie, licząc od jej wykonania, darowania albo przedawnienia wykonania;
• 1 rok – przy odstąpieniu od wymierzenia kary, liczony od wydania prawomocnego orzeczenia;
• 10 lat – przy karze dożywotniego pozbawienia wolności, licząc od darowania kary albo przedawnienia jej wykonania.

Ważne jest, że termin nie zawsze biegnie od dnia wydania wyroku. W wielu sytuacjach liczy się go dopiero od wykonania kary, np. zapłaty grzywny, zakończenia wykonywania kary ograniczenia wolności albo opuszczenia zakładu karnego po odbyciu kary pozbawienia wolności.

Zatarcie skazania przy karze w zawieszeniu

Osobne zasady dotyczą kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. W takim przypadku skazanie co do zasady zaciera się z mocy prawa po upływie 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Jeżeli jednak wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie nie może nastąpić przed ich wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania.

Przykład: jeżeli sąd wymierzył karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na 3 lata próby, a dodatkowo orzekł grzywnę, samo zakończenie okresu próby nie zawsze wystarczy. Jeżeli grzywna nie została zapłacona, może to blokować zatarcie skazania. Podobnie będzie w przypadku niewykonanego obowiązku naprawienia szkody, jeżeli został orzeczony jako środek kompensacyjny.

Czy można przyspieszyć zatarcie skazania?

W niektórych przypadkach można złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie skazania. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, gdy wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat. Sąd może zarządzić zatarcie już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym czasie przestrzegał porządku prawnego. Nie dzieje się to jednak automatycznie – potrzebny jest wniosek skazanego.

Wniosek powinien wskazywać:

• jakiego wyroku dotyczy,
• kiedy kara została wykonana,
• dlaczego zdaniem skazanego są podstawy do wcześniejszego zatarcia.

Znaczenie może mieć dotychczasowy sposób życia, brak kolejnych konfliktów z prawem, wykonywanie pracy, sytuacja rodzinna, naprawienie szkody albo inne okoliczności pokazujące, że skazany przestrzega porządku prawnego. Sąd ocenia taki wniosek indywidualnie.

Co może opóźnić zatarcie skazania?

Zatarcie skazania może nie nastąpić w oczekiwanym terminie, jeżeli nie zostały wykonane wszystkie elementy wyroku. Dotyczy to zwłaszcza:

• grzywny,
• środków karnych,
• przepadku,
• środków kompensacyjnych,
• środków zabezpieczających.

Kodeks karny wskazuje, że zatarcie skazania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania takich środków.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy osoba skazana odbyła karę, ale nie zapłaciła grzywny, nie wykonała zakazu prowadzenia pojazdów, nie naprawiła szkody albo nie wykonała innego obowiązku wynikającego z wyroku. Wtedy samo upłynięcie ustawowego terminu może nie wystarczyć. Warto więc sprawdzić nie tylko datę wyroku, ale także treść całego rozstrzygnięcia.

Kilka skazań a zatarcie

Jeżeli dana osoba była skazana więcej niż jeden raz, znaczenie ma art. 108 Kodeksu karnego. Zgodnie z nim, jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej niepozostających w zbiegu przestępstw, a także gdy po rozpoczęciu, lecz przed upływem okresu wymaganego do zatarcia skazania sprawca ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Oznacza to, że jedno późniejsze skazanie może wpłynąć na termin zatarcia wcześniejszego. W takich sprawach trzeba dokładnie sprawdzić wszystkie wyroki, daty ich uprawomocnienia, daty wykonania kar oraz rodzaj orzeczonych środków. Bez tego łatwo błędnie przyjąć, że wpis powinien już zostać usunięty z rejestru.

Czy każde skazanie podlega zatarciu?

Nie każde skazanie może zostać zatarte. Szczególny wyjątek przewiduje art. 106a Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat.

To ważne, ponieważ w większości spraw zatarcie skazania jest możliwe po spełnieniu określonych warunków, ale wskazany wyjątek wyłącza taką możliwość. Dlatego przed złożeniem wniosku lub oceną terminu trzeba ustalić nie tylko rodzaj kary, ale także kwalifikację prawną czynu oraz treść całego wyroku.

Jak sprawdzić, czy skazanie zostało zatarte?

Najprostszym sposobem jest uzyskanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Jeżeli skazanie zostało zatarte, wpis co do zasady nie powinien figurować w rejestrze skazanych. W praktyce czasem pojawiają się wątpliwości, czy wszystkie warunki zostały spełnione, zwłaszcza przy kilku wyrokach, środkach karnych, zaległej grzywnie albo karze wykonywanej w różnym czasie.

Warto też sprawdzić dokumenty dotyczące wykonania kary. Przy grzywnie znaczenie ma data zapłaty. Przy karze ograniczenia wolności – data jej wykonania. Przy karze pozbawienia wolności – data zakończenia odbywania kary, darowania kary albo przedawnienia jej wykonania. Przy karze w zawieszeniu – zakończenie okresu próby oraz wykonanie dodatkowych obowiązków, jeśli zostały orzeczone.

Jak adwokat może pomóc przy zatarciu skazania?

Adwokat z Łodzi może pomóc przede wszystkim w ustaleniu, czy zatarcie skazania już nastąpiło, kiedy powinno nastąpić albo czy można złożyć wniosek o wcześniejsze zatarcie. Wymaga to analizy wyroku, danych o wykonaniu kary, informacji o ewentualnych środkach karnych, grzywnach, obowiązkach naprawienia szkody oraz innych skazaniach. W prostych sprawach termin może być łatwy do ustalenia, ale przy kilku wyrokach albo karach łącznych sytuacja bywa bardziej złożona.

Pomoc prawna może obejmować również przygotowanie wniosku do sądu, opisanie okoliczności przemawiających za wcześniejszym zatarciem oraz skompletowanie dokumentów potwierdzających wykonanie kary i przestrzeganie porządku prawnego. Nie oznacza to gwarancji pozytywnego rozstrzygnięcia, ponieważ sąd ocenia sprawę indywidualnie. Chcesz wiedzieć więcej? Sprawdź, jak działa dozór elektroniczny, jakie są
prawa osoby zatrzymanej oraz jak może pomóc adwokat od tymczasowego aresztowania.

Podsumowanie. Zatarcie skazania – najważniejsze informacje

Zatarcie skazania pozwala uznać skazanie za niebyłe i usunąć wpis z rejestru skazanych. Najczęściej następuje z mocy prawa po upływie ustawowego terminu, ale w niektórych przypadkach możliwe jest wcześniejsze zatarcie na wniosek. Długość terminu zależy od rodzaju kary, daty jej wykonania oraz tego, czy wykonano wszystkie dodatkowe obowiązki wynikające z wyroku.

Przy ocenie sytuacji nie wystarczy znać datę wydania wyroku. Trzeba sprawdzić, kiedy kara została wykonana, czy zapłacono grzywnę, czy wykonano środki karne i czy nie wystąpiły kolejne skazania. Dopiero wtedy można rzetelnie ocenić, czy wpis powinien już zniknąć z Krajowego Rejestru Karnego albo czy warto rozważyć złożenie wniosku do sądu.